اکنون بیش از یک سال از آغاز جنبش فراگیر اعتراضی مردم ایران گذشته است؛ هر چه از نقطه عزیمت دورتر می‌شویم، مطالبات کلی‌تر، انتزاعی‌تر و پراکنده‌تر طرح می‌شود. جریان مبارزه که تلاش می‌شد لایه‌های زیرین جامعه را نیز با خود همراه کند، بیشتر در نوک هرم اجتماعی منقبض می‌شود و به دعواها و تک و پاتک‌های سیاسی در میان نمایندگان و سخنگویان جریان‌های سیاسی تبدیل می‌شود

مشروعیت و کارآمدی رابطه بین جامعه و دولت را رقم می‌زنند. مشروعیت حکایت از رویکرد جامعه نسبت به دولت دارد و کارآمدی توان دولت در مدیریت جامعه و پاسداری از قدرت خود در برابر یورش‌های بیگانگان و خیزش‌های اجتماعی است. در کشورهای غیردموکراتیک، مدیریت جامعه از طریق سرکوب اعتراض‌ها صورت می‌گیرد و از این رو، نیروها و نهادهای نظامی در کارآمدی دولت نقش تعیین کننده‌ای ایفا می‌کنند.

این گزارش نخست پس از معرفی شیوا، به ضرورت پرداختن به حکم محاربه می‌پردازد و سپس به عناوین اعدام در قوانین ایران و آمار مجامع حقوق بشری نگاهی می‌اندازد. درباره نسبت میان اسلام و اعدام نیز پرسشی را با محمد جواد اکبرین در میان می‌گذارد و سرانجام از راهبرد زهرا رهنورد برای یک اعتراض همگانی دفاع می‌کند.

هنوز میان جامعه‌شناسان در تلقی شبکه‌های مجازی به عنوان بخشی از شبکه اجتماعی اختلاف نظر است و اغلب پژوهشگران حوزه شبکه‌های اجتماعی، در شبکه‌های شخصی افراد جایگاهی برای رابطه‌های مجازی قائل نیستند. بنا بر این، نمی‌توان به سادگی کاربرد و نقش‌های شبکه‌های مجازی را معادل شبکه‌های حقیقی دانست.

در بخش نخست این یادداشت برای شناخت ریشه‌های تبعیض جنسیتی، سه بستر “جامعه، مردان و قوانین مردسالارانه و سرانجام خود زنان” را برشمردیم و نگاهی داشتیم به جامعه و محیط؛ اکنون در بخش دوم، بدون نفی معضلات جامعه مردان، و بدون انکار کاستی‌ها و ظلم‌هایی که به خود آنها می‌شود، سعی داریم با اشاره به قوانین مردسالارانه در ایران و دیگر نقاط جهان، تاثیر “خصلت، سنت و قوانین مردانه” بر تبعیض علیه زنان را مورد نقد و بررسی قرار دهیم.

همزمان با انتشار خبر آغاز به کار شبکه تلویزیونى رسانه سبز ایران (رسا) با خبر شدیم که بنیاد تازه تاسیس «ایران ندا» تلویزیون دیگری را نیز در آینده راه‌اندازى خواهد کرد. این دو رسانه در هر چه متفاوت باشند، در شکستن انحصار رسانه‌ای صدا و سیمای ایران هم‌داستان‌اند و امیدی بر امیدهای ایرانیان افزوده‌اند.

دستگیری برخی گروه‌های ویژه اجتماعی حساسیت عمومی‌تر و گسترده‌ای را برمی‌انگیزاند و پرسش‌های بسیاری در بطن جامعه ایجاد می‌کند. نخبگانِ جامعه از آن دسته‌اند. در میان بازداشت‌شدگان یک سال اخیر، نام تعداد قابل توجهی از دانش‌آموختگان مدرسه تیزهوشان علامه حلی تهران وابسته به سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان (سمپاد) به گوش می‌رسد.

تردیدی نیست که تحلیل انقلاب اسلامی، مستقل از تحلیل جامعه‌ای که چنین انقلابی را ممکن ساخت و تحلیل دولتی نامتعارف که در پوشش مدرن خود به الگوی سنتی قدرت وفادار ماند، ممکن نیست. اما برای فهم آن‌چه که بر دولت و جامعه در ایران گذشت، می‌بایست از سطح رویدادها فراتر رفت و با جهش از سایه این رویدادها، علت‌ها را کاوید و بر آن بستر پاسخی در خور برای این چیستان‌های تاریخی یافت.

«تهران ریویو» با افتخار، راه‌اندازی بخشی را تحت عنوان «از خیابان‌های تهران» اعلام می‌کند. بسیاری این روزها از آنچه در پایتخت ایران می‌گذرد، سخن گفته‌اند؛ ولی ما تمایل داریم از درون مردمی که در تهران زندگی می‌کنند، بدانیم؛ مردمی که نبض زندگی را در دست دارند. نوشته‌های آنها باعث می‌شود تا ما صدای طپش‌های قلب این شهر چالش‌برانگیز را بهتر بشنویم.

مخالفان و معترضان به وضع موجود در ایران می‌توانند از تحولات، معضلات، و روش‌ها و راهبردهایی که مخالفان در دوره شوروی در اروپای شرقی در پیش می‌گرفتند، نکته‌ها بیاموزند و ایوان کراستو متخصص این حوزه است. البته صرف مقایسه، پاسخگوی همه پرسش‌ها نیست؛ اما مشابهت‌هایی بین جنبش اعتراضی در اروپای شرقی و جنبش سبز ایران وجود دارد.

هر گوشه‌ای از مناسبات پیچیده دولت و جامعه در ایران چالشی است نظری که با آموزه‌های متعارف ناهمخوان و ناهمساز است. این چنین ما به نخستین درس از انقلاب اسلامی دست می‌یابیم: شناخت یک پدیده نامتعارف، نگاهی نامتعارف را طلب می‌کند.

هرچند این تاکید بر لزوم تقویت، گسترش و توانمندسازی شبکه‌های اجتماعی در چند ماه گذشته از سوی رهبران جنبش سبز، نزدیکان آنان و برخی نخبگان بارها تکرار شده است، اما هنوز پرسش‌های ابتدایی در ماهیت این شبکه‌ها و راهکارهای عملیِ تقویت و گستردگی آنها بی‌پاسخ مانده است و نیاز به بحث و گفتگوی بیشتری برای روشن شدن موضوع دارد.

گرچه دستگیری فعالان سیاسی کم و بیش بازتاب وسیعی در عرصه‌ی اطلاع‌رسانی مجازی و در سایت‌ها و وبلاگ‌های اصلاح طلب و نزدیک به جنبش سبز می‌یابد و گاهی هم‌چون اهرم فشار افکار عمومی علیه دستگیری‌های بی‌ر‌ویه و خارج از چارچوب قانون از سوی حاکمیت ایران عمل می‌کند، دستگیری گاه به گاه پاره‌ای از محققان منفرد و مستقل بازتاب چندانی نمی‌یابد.

آیا جامعه ایران سی و یک سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی، با آن آرمان‌ها و اهداف همراه بوده است یا صاحبان قدرت با چرخاندن سکان از “مسیر” و “خط” انقلاب منحرف شده و چنین نتیجه‌ای را به بار آورده‌اند؟ تحلیل انقلاب اسلامی و تاریخ این انقلاب را من “بازخوانی انقلاب اسلامی” نامیده‌ام و این بازخوانی می‌بایست از طریق پرتوافکنی بر آن‌چه گذشت، ره‌یافت جدیدی باشد به فهم مناسبات جامعه و دولت در ایران.

یکی از بزرگ‌ترین جنایات رژیم ایران، جلوگیری از آزادی گردش اطلاعات است. این امر، انکار یکی از خواسته‌های اساسی انسان و نیاز به تکامل دید انسان نسبت به جهان است که باعث رشد و شکوفایی شخصیت انسان‌ها می‌شود. به بیان دیگر، انکار آزادی گردش اطلاعات، انکار حق انسان بودن است

با توجه به خروج نابه‌هنگام ایرانیان پس از انتخابات، مشکلات بسیاری دامن آنان را گرفته است؛ نداشتن پشتوانه مالی، عمده‌ترین مشکل آنان است. خروج بی‌برنامه از کشور مانع از جمع‌آوری حداقل سرمایه‌ای شده تا بتوانند با خیالی آسوده‌تر سر بر بالین بگذارند. برخی نیز داشته و نداشته خود را به عنوان وثیقه به دادگاه سپرده و از کشور گریخته‌اند و با توجه به این که قانون سازمان ملل به پناهجو اجازه کار نمی‌دهد، هیچ منبع درآمدی ندارند.

قانون اساسی جمهوری اسلامی علیرغم کاستی‌های خود در بسیاری از عرصه‌ها قانون مدرنی است. اما صرف تدوین و تصریح حقوق اجتماعی در قانون اساسی هیچ‌گاه تضمینی برای تحقق این حقوق در عمل ایجاد نمی‌کند. این‌که رهبران جنبش سبز خواهان اجرای قانون اساسی جمهوری اسلامی شده‌اند، عملا اعتراف به بی‌اعتنایی صاحبان قدرت به همان قانونی است که هم‌زمان با تاسیس دولت اسلامی در ایران در اثر پیروزی انقلاب به تصویب رسید.

زمانی که سخن از تبعیض و خشونت علیه زنان به میان می‌آید و ذهن به دنبال یافتن مقصر اصلی می‌گردد، دلایل قصه‌ی تلخ آنچه بر زنان در جامعه‌ی جهانی می‌گذرد را در سه بستر جستجو می‌کند: نخست جامعه، سپس مردان و قوانین مردسالارانه و سرانجام خود زنان.

درست در زمانی که آیت‌الله خامنه‌ای تصور می‌کرد با شرط‌بندی روی ریاست جمهوری دوباره محمود احمدی‌نژاد از دوران پر استرس و 20 ساله تثبیت موقعیت خود عبور خواهد کرد و در پناه حاکمیت یکدست هواداران خود شاهد باروری ایده‌های خود خواهد بود و برای برد در این سودا همه سرمایه‌اش را به میدان آورد، نام او با خشم در پایتخت ایران فریاد شد.

پس از انتخابات سال گذشته تعداد قابل توجهی از ایرانیان، از گروه‌های مختلفی چون فعالان سیاسی، روزنامه‌نگاران و حتا مردم عادی، برای نجات جان خود بدون هماهنگی، تصمیم گرفتند از ایران خارج شوند و رهسپار کشورهای همسایه شدند. در این گزارش سعی شده بخشی از مشکلات این پناهجویان و مطالباتشان از تشکل‌های حامی پناهندگان به تصویر کشیده شود.