نگاهی به جنبش‌های اعتراضی مردم ایران و خواسته‌هایشان، با توجه به تنوعی که در ایران به لحاظ پراکندگی جغرافیایی و قومی وجود دارد، کار جمع‌بندی خواست‌های عمومی را اندکی با دشواری مواجه می‌کند. گر جنبش سبز را یک حرکت اعتراضی سیاسی ـ مدنی در ایران ارزیابی کنیم، این پرسش پیش می‌آید که جنبش چقدر خواست‌ها و مطالبات اقلیت‌های قومی و مذهبی را برای همراه شدن با خود تامین کرده و یا وعده‌های تامین آن را داده است؟

میان نام‌ها به دنبال نامت می‌گردم. دستانم روی کیبورد بالا و پایین می‌رود و نامت در گوشم طنین‌‌انداز می‌شود .نامت نرگس است، نام خانوادگی آل‌هاشم. هنوز هفده سال بیشتر نداری که تیربارانت می‌کنند. به کدامین جرم؟ بگذار من برایت بگویم تو یادت نمی‌آید. همان روز بارانی ۱۷ اسفند۱۳۶۱ را می‌گویم. تو را اعدام می‌کنند

حکومتِ خودکامه، تاریخ‌نوشتن را خوش ندارد و در عوض آن‌چه می‌پسندد و رواج می‌دهد «تبلیغات» است. حتا رویدادهای گذشته برای این حکومت، باید در قالب واحدهای تبلیغاتی بسته‌بندی و به جامعه خورانده شود. تاریخی که به تبلیغات تحویل‌پذیر نیست، در خور نوشتن نیست و به عکس تهدید است.

‌مصالحه، مذاکره یا معامله؛ همه اینها گزینه‌هایی است که حاکمان ایران آنها را یکی بعد از دیگری پس می‌زنند؛ چرا که دوام و بقای خود را در بحران‌زایی و تنش‌زایی .بین‌المللی می‌بینند و این همان جنبه‌ای است که دمکرات‌های تازه به قدرت رسیده، کمتر به آن توجه می‌کنند

رهبران جنبش سبز پس از چهار ماه همراهی و هم‌سنگری با مردم، تنها در یک نقطه به سانسور شعارهای مردم معترض ایران پرداختند. نقطه‌ای که برخی آن را نقطه‌ی بدون بازگشت و برخی دیگر بازگشت‌پذیر خواندند. این سانسور همان نقطه‌ای بود که عده‌ای از آن به عنوان نخستین عقب‌نشینی رهبران جنبش از مطالبات مردم و اعلام آتش‌بس تاکتیکی با حاکمیت نام بردند.

بیش از هر زمان دیگری، مخالفان نظام سیاسی حاکم بر ایران نیاز به اتحاد دارند. جنبش سبز مردم ایران جنبشی برخواسته از بطن جامعه‌ای است که طی سه دهه گذشته برای احقاق حقوقی چون آزادی بیان، آزادی انتخاب، رفع تبعیض میان شهروندان و باز کردن پنجره صلح و آشتی به سوی جهان مبارزه کرده است.

آخرین روزهای سال 88 با یکی از مهم‌ترین وقایع سیاسی در منطقه پیرامونی ایران همراه بود که از قضا نتیجه آن چندان خوشایند جمهوری اسلامی نبود. در حالی که روزنامه کیهان آخرین در آخرین شماره‌های خود قبل از تعطیلات نوروزی با عجله خبر از پیروزی ائتلاف نوری المالکی نخست‌وزیر کنونی عراق با در اختیار گرفتن 92 کرسی پارلمان داد، روند شمارش آراء چیزی خلاف این خواسته پنهان اما به ناگاه آشکار شده ایران را نشان داد.

روشنفکری دینی در ایران معاصر، از نظر جامعه‌شناختی، تاکنون کارکردی دوگانه داشته است. از یک سو به نقادی دین‌داری سنتی و بنیادگرا از منظر گونه‌ای عقلانیت مدرن پرداخته است و از سوی دیگر، خواسته یا ناخواسته، محافظه‌کاری دینی را بازتولید کرده است.

جنبش سبز و رهبرانش چنان که بارها از مرگ رکن جمهوریت نظام سخن گفته‌اند، همت خود را به کار خواهند بست تا به تحریم و مشروعیت‌زدایی کامل از انتخابات سال جاری بپردازند. تبدیل فرصت‌هایی نظیر انتخابات به موقعیت‌هایی تازه برای به تصویر کشیدن ضعف و تنهایی حاکمیت و طرح دوباره مطالبات مردم دغدغه‌هایی خواهند بود که اصلاح‌طلبان خواهند کوشید تا به آن‌ها دست یابند.

چرا حکومت اسلامی تا به این حد از برپایی این جشن ملّی که سالیان سال برپا می­شده در هراس بوده و با برپایی آن مخالفت می ­ورزد؟ شورش ناگهانی و پیش­بینی ­نشدة مردم خشمگینی که خشم­ نهفته ­شان زیر پوست شهر حس می­شود، به کابوس ناگزیر و ناگریز حکومت اسلامی بدل شده است.

دموکراسی در ژاپن و آلمان پس از جنگ دوم جهانی تا حدّ زیادی به کمک آمریکا صورت گرفت. اما آن دو کشور در جنگی خانمان‌برانداز شکست خورده در آمده بودند و مردمان‌شان بسیار مایل بودند که آمریکاییان کمک‌شان کنند و آزادی و ثروت و مکنت را به کشورهای‌شان که بر اثر جنگ ویران شده بود به ارمغان آورند

نویسنده باور دارد نوروز سال 1389 و دید و بازدیدهای مرسوم آن قادر است با اثرگذاری بر شبکه‌های شخصی افراد و شبکه اجتماعی نقش قابل اعتنایی در گستردگی جنبش سبز و در نتیجه تحولات سیاسی اجتماعی سال آینده ایران بازی کند.

تازگی‌ها متوجه شده‌ام که سبزها دو دسته‌اند و یک دسته‌شان که اقلیت هم هست، سبزشان لجنی است! یعنی خیلی ساده در لباس سبز و از جبهه سبز به لجن‌مالی دیگران مشغول‌اند. البته سبزهای لجن‌مالنده برای خودشان استدلال‌هایی دارند و از سنت خاصی در چپ می‌آیند.

هنوز نمی‌توان به طور کامل اذعان کرد که چه حوادثی در پشت صحنه قدرت میان رفسنجانی و رقبایش اتفاق افتاد که اینگونه نفر دوم نظام در مخمصه سیاسی قرار گرفت. هاشمی در تمام دوران حیات سیاسی‌اش به مرد “مذاکره در خفا” شهرت داشته و از اظهار‌نظر صریح پرهیز کرده بود.

ایران تهدیدگری را ابزاری برای مصونیت سیاسی یا پیشبرد اهداف خود در منطقه قلمداد می‌کند. هر جا دیپلماسی واقعی و ارتباط و گفت‌وگو کم‌تر، تبلیغات تند و تیز بیشتر. هیچ موضوعی در سیاست خارجی به اندازه‌ی آمریکا آماج تبلیغات جمهوری اسلامی نیست، درست بدلیل فقدان روابط دیپلماتیک میان ایران و ایالات متحده.

من ابتدا از خودم و سپس از همه دوستانم انتقاد می‌کنم که با وجود مشارکت در این جنبش و پرداختن هزینه‌های جمعی و فردی برای آن، تنها از ترس آنکه هویتشان، به عنوان یک معتقد به لزوم سکولاریسم مثلا با اصلاح‌طلبان دینی یکسان شمرده نشوند، از به کارگیری اصطلاح جنبش سبز در تمام 8 ماه گذشته پرهیز داشته‌اند

یکی از نگرانی‌ها پیرامون جنبش سبز، تمرکز جغرافیایی آن در مرکز و عدم گستردگی میان اقشار گوناگون اجتماعی است. این نگرانی، در پرسش‌هایی پیرامون دلایل عدم مشارکت اقوام، کارگران و ساکنین شهرهای کوچک و روستاها خود را می‌نمایاند.

سوالاتی از نوع “حزب‌الله چیست”، “ارتباط ارگانیک آن با ایران به چه شکلی است”، “نقش آن در حوادث ایران چیست” و “جنس هم‌پیمانی آن با جمهوری اسلامی چگونه است” از مهم‌ترین سوالات در مورد حزب‌الله است که پاسخ آن می‌تواند به درک بهتری از ماهیت حزب‌الله و ارتباط آن با ایران بیانجامد.