Home

Titleیک سال حرکت مردمی در گفتگو با دو روزنامه‌نگار

جنبش سبز از تولد تا چشم‌انداز

11 Jun 2010

■ آیدا قجر

اگر قرار باشد در یک سالگی جنبش سبز از کسی بپرسیم که کجا بودیم؟ چه کردیم؟ و به کجا می‌رویم؟ راویان و شاهدان دست اول این فصل تازه از حیات سیاسی اجتماعی مردم ایران، روزنامه‌نگاران هستند.
مهاجرت به پاریس و همسایگی با دو روزنامه‌نگار باتجربه ایرانی، بابک داد و محمدعلی توفیقی، کافی است تا فرصت را مغتنم بشمارم و چند پرسش کلیدی را از آنها بپرسم.

از تولد تا بلوغ

نخست از بابک داد که در بیش از دو دهه کار حرفه‌ای خود، ستون پرآوازه “الو سلام” در روزنامه سلام، و نیز ستون جذاب “صد روز با خاتمی” در روزنامه جامعه را در کارنامه خود دارد، می‌پرسم: نقطه تولد جنبش سبز را در کجا می‌بیند؟ و او گزارش می‌دهد که: “مردم پس از گذراندن دوره‌ی خاتمی و احمدی‌نژاد به بلوغ سواد عمومی و آزادی‌های سیاسی ـ اجتماعی رسیده بودند.
وقتی این بلوغ حاصل شد؛ مردم با شور و نشاط به پای صندوق‌های رای رفتند تا حضور خود در جامعه را با حق انتخاب تثبیت کنند، در نتیجه توقع نداشتند که پاسخ این حرکت و حضورشان تقلب و دزدی باشد.
دارایی و سرمایه‌ی معنوي هر کس شعور، عقل و بلوغ اوست. وقتی به شعور مردم توهین می‌شود، به سرمایه‌ی آنها توهین می‌شود؛ حکومت با دستکاری در آراء به سرمایه‌ی معنوي يك ملت اهانت کرد.
دروغ و تقلب از جانب حاکمیت، دخالت رهبری در فردای روز انتخابات و توجيه اين تقلب بزرگ، همه اهانت به شعور يک مردم بالغ بود كه پذيرفته بودند نامزدها در چارچوب قوانين موجود، نبايد “دروغ” بگويند. اما در مقابل، بزرگ‌ترين دروغ تاريخ به آنها گفته شد:”احمدي‌نژاد 24 ميليون رأي آورده!”
این روند در جامعه‌ای که مردم به بلوغ رسیده‌اند، خود به خود یک حرکت اجتماعی را ایجاد می‌کند كه در روز كودتا، از “اميد به تغيير” به “خشم از فريب” تبديل شد. در واقع روز 22 خرداد، روز چرخش يك جنبش به يك حركت اعتراضي بود.

محمدعلی توفیقی: اگرچه در نتیجه برخوردهای خشن و سرکوب شدید، حضور مردم در خیابان کاهش پیدا کرده است؛ اما حاکمیت به خوبی دریافته است که چون ریشه‌ها و دلایل اعتراض مردم همچنان پابرجاست؛ لذا آتش مخالفت مردم در زیر خاکستر تنها پنهان شده است و وزش هر نسیمی می‌تواند اوضاع را به شدت بحرانی نماید

از تولد می‌گذرم و روند رشد و بلوغ جنبش سبز را از دکتر محمدعلی توفیقی می‌پرسم که سردبیری دو نشریه بلند آوازه کردستان ایران؛ هاوار و روژه هالات را بر عهده داشته و با دیگر هفته‌نامه معتبر کردستان، سیروان نیز به عنوان نویسنده همکاری کرده است.
آقای توفیقی درباره روند تکاملی و رشد و بلوغ جنبش می‌گوید: “حرکتی که ابتدا تنها برای اعتراض به تقلب در انتخابات پدید آمده بود، به سرعت به یک درخواست عمومی برای تغییرات اساسی در ساختار حقیقی قدرت تبدیل شد. نگاهی به بیانیه‌ها و سیر شعارها نشان می‌دهد که برآورده شدن آنها جز با جابجایی قدرت مستقر میسر نیست. ثانیا در سطح رهبری جنبش مخصوصا در داخل کشور که فشارها و تهدیدات شدیدی برای توبه و استغفار و یا حداقل سکوت و انفعال آنها وجود داشته است تا این لحظه پافشاری بر عدم قبول نتایج انتخابات، مشروعیت قائل نشدن برای دولت کودتا و ارتقا مطالبات از بازنگری در نتایج انتخابات به ضرورت اصلاحات عمیق در همه ابعاد حاکمیت رسیده است”.

زیر پوست شهر

زیر پوست شهر چه خبر است؟ آیا یک روزنامه‌نگار بیش از آنچه در ظاهر می‌بینیم تحلیلی دارد؟
پاسخ بابک داد مثبت است؛ او می‌گوید: “اتفاقا حرکت اصلی جامعه در زیر پوست آن اتفاق افتاده است. با این حال حکومت با تظاهر و نمایش سعی در “جمع کردن” مساله و به تعبير حكومت “فتنه سبز” دارد؛ در حالیکه مسائل اجتماعي با “جمع شدن” حل نمي‌شوند، بلکه محتاج به “حل مساله” و درمان قطعي است. راهی که بارها به آقاي خامنه‌ای پیشنهاد شد اما او توجهی نکرد؛ راه‌هايي مثل ابطال انتخابات، عذرخواهی از مردم و برکناری دولت کودتا تا به سمت درمان اين جراحت عمومي ناشي از تقلب پیش رویم”.

محمد علی توفیقی نیز اتفاق را بسیار عمیق‌تر از آنچه به نظر می‌رسد تحلیل می‌کند و می‌گوید: “مهم‌ترین اتفاق، کاهش مشروعیت حکومت فقها و افزایش شانس دمکراتیزاسیون ساختار قدرت و جامعه در ایران بوده است. حکومتی که ناتوان از پاسخگویی به اعتراضات مسالمت‌آمیز و مدنی مردم خود باشد و در جواب پرسش ساده‌ای نظیر “رای من کجاست؟” از خشن‌ترین روش‌ها برای سرکوب استفاده نماید در حقیقت حکم به مرگ خود داده است . اقدامات بی‌نتیجه‌ای مانند بستن مطبوعات، بازاداشت فعالان سیاسی و روزنامه‌نگاران و فجایعی مانند کهریزک، احکام سنگین زندان و یا اعدام که به تنفس مصنوعی برای احیای یک مرده می‌ماند، ممکن است بتواند چند صباحی به تدوام استبداد دینی در ایران یاری برساند؛ اما در دنیای امروز جایی برای حکومت‌های فاشیستی باقی نمانده و در عین حال ناکارآمدی شدیدی که نظام موجود در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با آن مواجه شده است حتی زمینه‌های ادامه یک دیکتاتوری صالح را هم از آنها سلب کرده است. از سوی دیگر ماهیت مسالمت‌آمیز و مدنی جنبش سبز و تاکید بر خواسته‌های دمکراتیک این امیدواری را پدید آورده که پروسه ناتمام و طولانی دمکراتیزاسیون در ایران به نقطه نهایی خود که تشکیل یک حکومت مدرن و منطبق بر اراده مردم باشد ، نزدیک شده است”.

رهبران سبز

رهبران جنبش سبز در چشم و ذهن مهمانان این گزارش چگونه نشسته‌اند؟ بابک داد آنها را “نه به عنوان رهبرانی پیش رو، بلکه به عنوان همراهاني میانه‌رو” توصیف می‌کند و می‌گوید:
“آنها در حد وسط اين خيزش عمومي حضور داشته و حرکت کرده‌اند و به درستي سعی كرده‌اند نه به تندی صفوف جلويي اين جمعيت حركت كنند و نه فراموش کنند مردمی نیز در پشت سر هستند كه يا سرعتشان كمتر است و يا اساسا” به رغم نارضايتي‌هايي كه دارند، اما حاضر به پرداخت هزينه‌هاي زندان و يا شركت در تظاهرات و اعتراضات علنی نیستند. “ميدان‌داري” سران جنبش سبز در اين يك سال اگرچه قابل نقد است، ولي در مجموع قابل تحسين است”.

بابک داد: در این حرکت مردمی قرار نیست کار بزرگی بكني، كافي است كارهاي كوچكي را كه مي‌توانيم، با تعهدي عظيم و عشقي بزرگ انجام دهيم. به تعبير ديگر اگر يك کار کوچک را با عشقي بزرگ انجام دهي، نتيجه‌اش حتما کار بزرگی خواهد بود

اما محمدعلی توفیقی “عدم تمرکز در رهبری جنبش” را عامل مهم و خوشایندی در عدم تکرار تجارب تلخ گذشته می‌داند و معتقد است: “جنبش سبز را می‌توان تمایل اکثریت مردم برای “تغییر مسالمت‌آمیز” حکومت تلقی نمود به همین دلیل بنظرم می‌تواند بعنوان یک پلات فورم مناسب ـ بدلیل فراگیری و گستردگی ـ برای همگرایی سایر جنبش‌های فعال در ایران عمل نماید. خوشبختانه رهبری جنبش هم متمرکز و فردی نیست این نکته مهمی است؛ زیرا می‌تواند در پیش‌گیری از تکرار تجارب تلخ گذشته که بصورت بازتولید استبداد و روابط سلطه‌طلبانه‌ی پس از انقلاب خود را نشان داد موثر باشد. مدرن بودن این جنبش و گستردگی اجتماعی آن باعث شده است که روش‌های مورد استفاده، مبتنی بر الزامات مبارزات بدون خشونت باشد یعنی در برابر وحشیانه‌ترین اقدامات حکومت برای سرکوب، بازهم مردم و رهبران جنبش روش‌های مسالمت‌آمیز را بکار بردند. این مهم می‌تواند در نهادینه کردن اصل مدارا و تساهل که لازمه شکوفایی و غلبه فرهنگ دمکراسی است بسیار موثر باشد”.

از خاتمی تا امروز

بابک داد شهرت مطبوعاتی‌اش را در دوران خاتمی و با سلسله گزارش‌های “صد روز با خاتمی” به دست آورده است. به طور خاص از او درباره آن دوره و تأثیرش بر امروز می‌پرسم؛ می‌گوید: “در واقع در دوره‌ی خاتمی مردم آرام آرام حکومت را شناختند؛ قتل‌های زنجیره‌ای، کارشکنی‌های رهبر و شورای نگهبان در انتخابات‌های آن دوره مردم را آگاه و بالغ تر کرد. دوره‌ی بعد که احمدی‌نژاد روی کار آمد در واقع درس‌هایی که در دوره‌های قبل “تئوری” خوانده بوديم، به صورت دوره عملی و با کلاس‌های عملي توأم با تحقیر، تنبیه و توهین از سر گذرانديم. مثلا” معناي “حقارت ملي” را در نوع حضور بين‌المللي احمدي‌نژاد لمس كرديم. معناي “دروغ وقيحانه” يك مسئول اجرايي به ملت و مجلس را از نزديك ديديم. معناهاي زيادي را از همين قبيل درك كرديم، آن هم به صورت عملي! با فرا رسيدن ايام انتخابات، مردم به دنبال یک راه نجات از طريق قانون بودند. يعني با كمترين هزينه بتوانند شّر اين فرد را از مقدرات كشور دور كنند. اما يادمان باشد كه فرآیند اصلاحات دوره‌ی خاتمی ما را به نتیجه‌ی امروزمان رساند؛ زيرا در مجموع اتفاقات سال‌هاي اصلاحات، متوسط جامعه ما آگاه و بالغ شده بود.
آگاهی در میان مردم سرایت پیدا کرد، اما وقتی آگاهی تبدیل به عمل می‌شود قدرتش را نیز پیدا می‌کند. مردم به یک تن واحد تبدیل شدند در نتیجه خشونت حاکمیت نیز با شنیدن بوی قدرت مردم و شنيدن “نه بزرگ” عریان شد.

وقتی پاسخ او را واقع‌بینانه می‌بینم از او می‌پرسم؛ نمی‌ترسد که دوری از ایران، او و سایر روزنامه‌نگاران تبعیدی را از واقع‌بینی دور کند؟ به صراحت می‌گوید که این تهدید وجود دارد؛ اما توضیح می‌دهد که:

“همراهی و همخانگی با واقعیت لزوما نیازمند حضور در یک محل نیست. می‌توانیم از لحاظ مسافتي از ايران دور باشیم اما واقعیت ایران را رصد کنیم. اما اگر اهل واقع‌بینی نباشیم در یک واقعه‌اي مثل يك تظاهرات هم که ایستاده باشیم حواسمان به حاشیه‌هایی است که در متن اهمیت ندارد.
خیلی از روزنامه‌نگاراني که از ایران خارج شدند به این دلیل که سعی کردند به صفت فردیشان با مسائل ايران همراه باشند و فعالیت کنند موفق بودند، اما عده‌ای هم از واقعيت‌ها جا ماندند و این خطری است که به لحاظ حرفه‌اي همه روزنامه‌نگاران مهاجر و از جمله مرا تهدید می‌کند.
گروه‌های روزنامه‌نگارانی که تازه از ایران خارج شده‌اند و تعدادی نیز در حال خارج شدن هستند، در صورت تبادل اطلاعات میان خودشان این شانس را دارند که به عارضه فراموشی و دوري از واقعیت‌ها دچار نشوند”.

چشم‌انداز آینده

و در آخر از سرانجام جنبش می‌پرسم؛ محمدعلی توفیقی می‌گوید: “انرژی مادی و معنوی شدیدی که حاکمیت برای کنترل امنیتی فضا صرف می‌کند نشان از پتانسیل بالایی دارد که در قالب جنبش سبز برای تغییر وضع موجود و دمکراتیزه کردن ساختار قدرت در ایران خود را آشکار کرده است. اگرچه در نتیجه برخوردهای خشن و سرکوب شدید، حضور مردم در خیابان کاهش پیدا کرده است؛ اما حاکمیت به خوبی دریافته است که چون ریشه‌ها و دلایل اعتراض مردم ـ که به نظر من در استبداد دینی نهفته است ـ همچنان پابرجاست؛ لذا آتش مخالفت مردم در زیر خاکستر تنها پنهان شده است و وزش هر نسیمی می‌تواند اوضاع را به شدت بحرانی نماید …” از نظر آقای توفیقی، این جنبش “از چنان گستردگی برخوردار شده که از یک سو بقای جمهوری اسلامی را با خطر مواجه ساخته و از دیگرسو توجه جهانیان را به خود جلب کرده است”.

بابک داد اما ماجرا را از منظر “حق‌طلبی فطری انسان” تعریف می‌کند و می‌گوید:
“انسان به دنبال “كسب حقوق” خويش است. طلب حق امري همیشگی و فطری و ذاتي است. انسان هرگز فراموش نخواهد کرد که حقش ضایع شده است و بنابراين هرگز حركت حق طلبانه‌اش را از ياد نمي‌برد و دنبال مي‌كند”.

وی در پایان توجه ما را به آنچه که “یک نکته کلیدی” می‌نامد جلب می‌کند و می‌گوید: در این حرکت مردمی قرار نیست کار بزرگی بكني، كافي است كارهاي كوچكي را كه مي‌توانيم، با تعهدي عظيم و عشقي بزرگ انجام دهيم. به تعبير ديگر اگر يك کار کوچک را با عشقي بزرگ انجام دهي، نتيجه‌اش حتما کار بزرگی خواهد بود. “

 
Tehran Review
کلیدواژه ها: , , , , | Print | نشر مطلب Print | نشر مطلب

  1. کیانوش رمضانی says:

    من هم با برآیند گفته های بابک داد به ویژه نگاه تحلیلی ایشان در مورد انگیزه های نخستین جنبش سبز موافقم. همینطور در مورد تعریف همراهان و نه رهبران برای آقایان موسوی و کروبی. در مصاحبه ای با یکی از مجلات فرانسوی تحلیل مشابهی داشتم. خوشحالم که نگاه آقایان را موشکافانه و برخاسته از واقعیت می بینم
    امیدوارم که جمع تازه وارد دوستان روزنامه نگار ایرانی در پاریس، به دور از حاشیه های جانبدارانه از گروه های سیاسی، بتوانند با انتقال این واقعیت ها، ماهیت این خیزش مردمی را برای جهانیان شفاف نموده و از مصادره این جنبش توسط گروه های ذکر شده پیشگیری کنند
    از دوست عزیزم خانم آیدا قجر هم برای انجام این گفت و گو قدردانی می کنم

  2. ali pesar says:

    سپاس از شما عزیزان .
    نکته ای که شاید جالب باشد.
    مشگل اساسی طرف بودن با جمعی است بنام حکومت گر که درزمینه های سیاسی و اجتمایی از کمترین آگاهی هم بی نصیب است.اینرا در کردار و گفته هایشان براحتی میتوان مشاهده کرد.آنها حتا برای هضم قدرت و ثروتی که در دست گرفته اند ،مشگل دارند.نکته ای که بنظر من باید به ان توجه اساسی شود،حماقت این حکومت گران است.آنها را میباید از لحاظ حماقتی سخت جدی گرفت.دید روان شناسانه میتواند کمک دیگری به جنبش سبز باشد . به آقای احمدی نژاد نگاهی عمیقتر بیاندازید :حرکت دستهایش ، سخنانش و چشمانش …

What do you think | نظر شما چیست؟

عضویت در خبرنامه تهران ریویو

نشانی ایمیل

Search
Most Viewed
Last articles
Tags
  • RSS iran – Google News

  • video
    کوچ بنفشه‌ها

    تهران‌ریویو مجله‌ای اینترنتی، چند رسانه‌ای و غیر انتفاعی است. هدف ما به سادگی، افزایش سطح گفتمان عمومی در مورد ایده‌ها، آرمان‌ها و وقایع جهان امروز است. این مشارکت و نوشته‌های شما مخاطبان است که کار چند رسانه‌ای ما را گسترش داده و به آن غنا و طراوت می‌بخشد. رایگان بودن این مجله اینترنتی به ما اجازه می‌دهد تا در گستره بیشتری اهداف خود را پیگیری کرده و تاثیرگذار باشیم. مهم‌تر از همه اینکه سردبیران و دست‌اندرکاران تهران‌ریویو به دور از حب و بغض‌های رایج و با نگاهی بی‌طرفانه سعی دارند به مسایل روز جهان نگاه کرده و بر روی ایده‌های ارزشمند انگشت بگذارند. تهران ریویو برای ادامه فعالیت و نشر مقالات نیازمند یاری و کمک مالی شماست.