در حالیکه قهوه‌اش را هم میزد و با لبخندی که هم شاد بود و هم متشنج به من نگاه کرد و پرسید در مورد جوهر هویت ایرانی چه باوری داری؟ پاسخ را با جرعه کشیدن آهسته چای به تاخیر انداختم و گفتم “جوهر هویت ایرانی”، “دروغ” است. صدای خنده‌اش تمام رستوران را پر کرد و گفت باور نکردنی است. آهی از سر شگفتی کشید و گفت، سرانجام یک اروپایی روح ایرانی را دریافت.

من در ژوئن 2009 به مدت سه هفته در ایران بودم، اگر چه پیش از عزیمت کاملا در مورد ایران مطالعه کرده بودم؛ ولی تنها آن هنگام که در آنجا بودم توانستم واقعا چیزی درباره جوهر هویت ایرانی در یابم.

بنا ندارم تا بحث طولانی در مورد مساله هویت در ایران را شروع کنم و می‌دانم که پرسش پیرامون جوهر هویت ممکن است پاسخ‌های بسیاری داشته باشد؛ اما برای من، بی‌شک و با تاسف عمیق، جوهر هویت ایران امروز، دروغ است.

هیچگاه به اندازه زمانی که در ایران بودم دروغ نشنیدم، هیچ گاه به اندازه وقتی که در ایران سپری کردم دروغ نگفتم و هرگز بدان حد احساس تکه تکه شدن میان دو شخصیت مختلف را به اندازه‌ای که در ایران بودم تجربه نکردم.

در قطار قم به اراک ، چهار دختر جوان ایرانی را دیدم که بخشی از هویت ایرانی را برایم از پس پرده کنار زدند. مریم دختری نوزده ساله که چادر بر سر داشت، ولی از آن متنفر بود. من این را بر سر دارم چون مجبورم، دلم اصلا چیز دیگری می‌خواهد. چادر در واقع خلاصه هویت ایرانی است: بسیاری زنان، زیر چادر لباس‌های زیر سکسی می‌پوشند، درست به مانند ایران که از بیرون، اسلامی به نظر می‌آید، ولی اگر می‌دانستی که درون آن چه می‌گذرد. ایرانیان، شخصیت‌هایی دو بخشی دارند.

مریم گفت: وای اگر می‌دانستی. من اکنون می‌دانم، من سه هفته در ایران زندگی کردم و اوقات بسیاری را در خانه مردمان سپری کردم و به این نتیجه رسیدم که جوهر زندگی روزمره در ایران، هویت دو گانه است. انقلاب اسلامی نه تنها به حکومت الهی بلکه به گسترش شیوه زندگی انجامید که بر خلاف اسلام به پیش می‌رود. دروغ شرط مطلق بقا است. بیشتر ایرانیان زندگی دوگانه‌ای پیش گرفته‌اند. یکی زندگی خصوصی درون خانه و دیگری زندگی در فضای عمومی بیرون از خانه است. در خیابان مردم می‌گویند: بله، حتما در نماز جمعه شرکت می‌کنیم، موسیقی غربی گوش نمی‌دهیم، ماهواره نداریم و عاشق آیت‌الله خمینی هستیم. اما شنیدم که پشت در و پنجره‌های بسته، مردم آیت‌الله خمینی را لعنت می‌کنند. مالیخولیا نه تنها ساختار دولت در جمهوری اسلامی ـ حکومت الهی که سعی دارد از طریق برگزاری انتخابات، دموکراتیک باشد ـ را فرا گرفته بلکه در جنبه‌های بی‌شماری از زندگی ایرانیان نفوذ کرده است.

کوروش و داریوش در قبر خواهند لرزید اگر ببینند نظام اسلامی چه دروغ بزرگی شده است. اسلام آنها دروغ است و جمهوریت آنها نیز دروغ و وقیحانه‌ترین دروغ این است که زیر پرچم اسلام، سی سال است مردم را وادار ساخته اند تا دروغ‌گوهای تمام وقت باشند

نخستین باری که دروغ بزرگ زندگی ایرانی به شدت مرا تحت تاثیر قرار داد، در مقبره یکی از نوادگان قائم مقام فراهانی در حومه اراک بود. دوست من، یک مرد ایرانی آتییست (بی‌خدا) که بارها پیش از آن خشم خود را از اسلام و نظام اسلامی ابراز کرده بود، مرا همراهی می‌کرد. در حالیکه جلوی مقبره و کنار دیگر ایرانیان ایستاده بودیم، دوست من دستش را بر روی آیات قرآن حک شده روی سنگ قبر گذاشت و شروع به قرائت آیاتی چند از کتاب مقدس خود “قرآن” نمود.

نمی‌توانستم آن چه را دیده بودم، باور کنم. چه عالی تئاتر بازی می‌کرد. هنگامی که به دوستم گفتم، چقدر ناجور بود وقتی می‌دیدم دوستی با وقاحت بسیار دروغ می‌گوید، خندید و گفت “این ایرانه” ما همه دروغ می‌گوییم. همه می‌دانیم که داریم دروغ می‌گوییم ولی این که دقیقا کی را نمی‌دانیم.

خود من در مواقعی دروغ گفتن برایم بسیار سخت می‌نمود. یک بار در توچال پس از مصاحبه با یک خبرنگار زن ایرانی که روسری سبز بر سر داشت برای مدت کوتاهی بازداشت شدم. پلیس از من پرسید در مورد رئیس‌جمهور احمدی‌نژاد چه نظری دارم و من حقیقت را نگفتم. واضح بود که گفتن حقیقت یعنی به دردسر افتادن، پس از آن. بابت این دروغ از خودم متنفر شدم. آن روز، روز دوم اقامتم در ایران بود، چند هفته بعد به دروغ گفتن خو گرفته بودم و دیگر احساس شرم نمی‌کردم و این چیزی بود که مرا به تحیر واداشت.

عادت به دروغ بسیار خطرناک است. افسانه و واقعیت مدام یکدیگر را لک می‌کنند، اگر چندی در دنیای ساختگی زندگی کنی، بازگشت به دنیای واقعی می‌تواند بسیار سخت باشد. من ایرانیان بسیاری را دیدم که دروغ می‌گفتند، حتی اگر واقعا نیازی به دروغ گفتن نبود.

اگر در سنین بسیار پایین بیاموزی که دروغ تو را در دسترسی به اهدافت کمک می‌کند، این مساله روان تو را تحت تأثیر قرار خواهد داد. فراموش خواهی کرد که دروغ گفتن کار اشتباهی است و در مقابل دروغ، به وسیله‌ای تبدیل خواهد شد که زندگی را آسان‌تر و بهتر می‌کند.

در حالیکه که دغدغه کودکان پرورش یافته در کشورهای دموکراتیک، آموختن رکاب زدن اولین دوچرخه زندگیشان است، کودکان ایرانی باید نگران این باشند تا اولین دروغ زندگیشان را به طرز هر چه متقاعد کننده‌تری بر زبان بیاورند .

من بر این باورم که مالیخولیایی که بدین سبب ایجاد گشته، بزرگ‌ترین جنایت جمهوری اسلامی علیه مردم خویش است. بسیار دردناک است که ایرانیان باید نسخه‌هایی تقلبی از خویشتن حقیقی خویش بسازند. جمهوری اسلامی فرسنگ‌ها با آرمان‌های داریوش اول فاصله دارد، پادشاهی که بر روی کتیبه‌های موجود در نقش رستم چنین گفته است:

“به نام اهورا مزدا، من چنین هستم، دوست راستی و نه دوست دروغ، خواسته من نیست که ناتوان را از توانا آسیب رسد و نیز خواسته من نیست که توانا را از ناتوان آسیب رسد، راستی آرمان من است و من دوست آنکه دروغ را پیرو است، نخواهم بود”.

کوروش و داریوش در قبر خواهند لرزید اگر ببینند نظام اسلامی چه دروغ بزرگی شده است. اسلام آنها دروغ است و جمهوریت آنها نیز دروغ و وقیحانه‌ترین دروغ این است که زیر پرچم اسلام، سی سال است مردم را وادار ساخته اند تا دروغ‌گوهای تمام وقت باشند.

تنها تسلی خاطر به داریوش کبیر شاید این باشد که ایران امروز، پر از مردمانی است که چون او می‌اندیشند.

———————

این یادداشت ترجمه ای است از یادداشت آن د کرامر به زبان انگلیسی در سایت تهران ریویو