Home

Titleانجمن «محفلی» طراحان گرافیک ایران

طراحان گرافیک و این طفل نابالغ فربه

21 Nov 2012

■ امید کشتکار
مدتی پیش جلسه انتخابات هیات رئیسه «انجمن صنفی طراحان گرافیک ایران» به حد نصاب نرسید. این بحران عدم اعتماد به انجمن به سمتی می‌رود که این تشکل بزرگ صنفی بیش از پیش رو به ضعف و سستی می‌نهد. این نوشتار نگاهی است به حاشیه‌ها و متن.

انجمن صنفی طراحان گرافیک ایران، بزرگ‌ترین تشکل صنفی هنرمندان تجسمی در ایران است. این انجمن که در حال حاضر بیش از هزار نفر عضو دارد در مهر ماه سال ۱۳۷۶ به ثبت رسید، هرچند که تشکیل آن داستانی بسیار طولانی‌تر دارد.

 عکس یادگاری اعضای انجمن در سال ۱۳۷۸

 نخستین جرقه‌های تشکیل یک سندیکا برای طراحان گرافیک ایران، در میانه‌های دهه پنجاه زده شد. در آن سال‌ها که گرافیک ایران می‌رفت در جامعه هنری و فرهنگی ایران جایی برای خود بیابد، مرتضی ممیز که به لقب پرطمطراق «پدر گرافیک» ایران شهره است، به همراه دوستان نزدیکش به فکر تشکیل یک سندیکا افتاد تا از نظر قانونی و حقوقی صنف طراحان گرافیک را سازماندهی کند. هرچند که تلاش‌های او به نتیجه نرسید و پس از انقلاب اسلامی و جنگ ایران و عراق نیز تنها چیزی که برای حاکمان ایران مهم نبود، هنر بود. سرانجام رویای دیرینه ممیز در سال ۱۳۷۶ به بار نشست و او به همراه افرادی مانند قباد شیوا، ابراهیم حقیقی، امرالله فرهادی، مصطفی اسداللهی، محمد احصایی، مسعود سپهر و چند نفر دیگر پایه گذار انجمن صنفی طراحان گرافیک ایران شد.

در وبسایت رسمی این انجمن درباره ساختار اداری آن آمده است: «بر اساس ماده‌ی ۴ اساس‌نامه‌ی انجمن صنفی طراحان گرافیک ایران، مجمع عمومی که از اجتماع اعضاء حقیقی یا نمایندگان حقوقی اعضاء تشکیل می‌‌شود، عالی‌‌ترین رکن انجمن صنفی است. تعداد اعضای اصلی هیئت مدیره‌ی انجمن ۵ نفر و اعضای علی‌البدل آن ٢ نفر می‌باشند که هرسه سال یک‌بار توسط مجمع عمومی انتخاب می‌شوند. علاوه بر‌این در مجمع عمومی یک نفر بازرس اصلی و یک نفر بازرس علی‌البدل برای نظارت برفعالیت‌های هیئت مدیره برای یک دوره‌ی ٣ ساله انتخاب می‌شوند. هیئت مدیره پس از انتخاب توسط مجمع عمومی، از میان خود یک نفر را به عنوان رئیس، یک نفر به عنوان نایب رئیس و یک نفر به عنوان خزانه‌دار انتخاب می‌کنند. اعضای هیئت مدیره از میان خود یا اعضاء و یا خارج از آن یک نفر را به عنوان دبیر اجرایی انجمن انتخاب می‌کنند. اعضای هیئت مدیره و بازرسان می‌‌توانند فقط برای ٢ دوره متوالی انتخاب شوند. »

در تمام این سال‌ها رسم بر این بوده که از میان دوستان قدیمی، هر دوره یک نفر کاندیدای عضویت هیئت مدیره می‌شده است و طبیعتا این فرد که هم سن و سال بیشتری از باقی اعضای هیئت دارد و هم در ترکیب اولیه بنیانگذاری حضور داشته، عنوان ریاست را به خود اختصاص می‌دهد. پس از ممیز که سمت استادی همه را داشت و دو دوره تا زمان درگذشتش رئیس انجمن بود، به ترتیب در دوره‌های بعدی مصطفی اسداللهی، ابراهیم حقیقی و فرشید مثقالی به این سمت رسیده‌اند.

با نگاهی به فهرست اعضای هیات مدیره در تمام این سال‌ها آنچه بیش از همه به چشم می‌خورد فراوانی نام‌های تکراری است که در آن حضور داشته ند. این حضور‌های تکراری موجب شده تا انجمن صنفی بیشتر از آنکه انجمنی شامل همه طراحان گرافیک باشد، انجمنی محفلی بنماید. شهاب سیاوش از اعضای جوان و پرکار انجمن در اینباره معتقد است: «کدام صنف و انجمن و گروهی در این مملکت محفلی نشده که این یکی استثنا باشد؟ انجمن صنفی طراحان گرافیک، در هر دوره تنها میزبان شاگردان و دوستان منتخبین بوده و دلیلش هم به نظرم مشخص است، استفاده از امکانات و ارتباطاتی که انجمن در سطح بین المللی می‌تواند داشته باشد و وارد کردن دوستان و نزدیکان در رویداد‌ها و اتفاقات گرافیکی بین المللی، تا شاید از این طریق برای خود نامی بر هم بزنند و کاسبی داخلیشان را هم رونق بدهند. دوسالانه‌های گرافیک تهران که همیشه نام ۲۰-۳۰ نفر در آن‌ها تکرار می‌شود، تقدیر‌ها و عنوان‌ها و مقام‌ها به همان‌هایی می‌رسد که از مدت‌ها قبل می‌توان پیش بینی کرد. مملکتی با این همه طراح، فقط همین تعداد مهره را دارد؟»

طراح دیگری از اعضای انجمن اما نگاهی دیگرگونه به این تکراری بودن نام‌ها دارد: «طراحان نسل جدید ریشه قدیمی‌ها را ندارند و افرادی که از ابتدا در تاسیس انجمن حضور داشته‌اند این حق را برای خود قائل هستند که در انجمن باقی بمانند. هرچند که معتقدم نسل قبلی باید جا را به نسل جدید دهد اما دلبستگی به شرایط و مناصب میان قدیمی‌ها مانع این امر شده است. »

انجمن صنفی چه کرده است؟

این پرسش جدی وجود داشته است که انجمن صنفی واقعا در تمام این سال‌ها برای رونق گرافیک و حمایت از اعضای خود چه کاری انجام داده است؟ فارغ از ارائه آمارهای باسمه‌ای به روش وزارت خانه‌ها و سازمان‌های دولتی آیا حمایت‌های انجمن از اعضا و گرافیک تاثیر مثبتی در حوزه این هنر مهم در جامعه داشته است؟ پاسخ به این پرسش‌ها چندان ساده نیست. انجمن در این سال‌ها کوشش‌های پراکنده‌ای برای ساماندهی طراحان انجام داده است. تلاش کرده است با قراردادهای خصوصی امکان بیمه تکمیلی هنرمندان را فراهم کند، تعدادی نمایشگاه و مسابقه برگزار کرده، به وبسایت خود سر و سامان داده و طرحی برای موزه گرافیک در دست اجرا دارد که البته سال هاست بلاتکلیف مانده است. همچنین اعضای انجمن به بهانه روز جهانی گرافیک سالی یک بار در اردیبهشت ماه گرد هم می‌آیند و علاوه بر چند سخنرانی و نمایشگاه، عکسی به یادگار می‌گیرند. اما فارغ از این اقدامات پراکنده، انجمن طراحان گرافیک، انجمنی است که از نظر قانونی محدودیت‌های بسیار دارد و از جهت دیگر ساختار محفلی آن و چند شغله بودن اعضای هیات مدیره موجب شده بسیاری از قابلیت‌ها و پتانسیل‌های نهفته آن به کار گرفته نشود. اعضای هیات مدیره انجمن که ظاهرا به صورت رایگان فعالیت می‌کنند، تقریبا پیش از این به جز آتلیه و دفترهای شخصی خود سابقه هیچ مدیریتی نداشته‌اند و علاوه بر این دغدغه‌های دیگری مانند کارهای شخصی و معاش نیز دارند. بسیاری از آنان علاوه بر داشتن سفارش‌های شخصی، مسئولیت داوری جشنواره‌های پرشمار گرافیک را به عهده دارند و بیشتر وقت آنان به سفرهای خارجی و داخلی می‌گذرد.

اعضای هیات مدیره انجمن صنفی طراحان گرافیک هرچند که به ظاهر به صورت رایگان کار می‌کنند اما در واقع می‌توانند از رانت‌هایی استفاده کنند که درآمد هنگفتی برایشان دارد. یکی از مسئولیت‌های سالانه انجمن تهیه و انتشار لیست قیمت خدمات گرافیکی است. در این جزوه‌ها که به عنوان قیمت‌های رسمی منتشر می‌شوند معمولا هزینه‌ها آنقدر سرسام آور و بالا محاسبه شده‌اند که تقریبا تمام طراحان گرافیک از آن تنها برای ترساندن مشتری استفاده می‌کنند. بسیاری از طراحان گرافیک با ارایه این لیست قیمت به مشتری‌ها تنها جای پای قیمت خود را محکم می‌کنند و سپس با دادن تخفیف چند ده درصدی می‌کوشند اطمینان مشتری را جلب کنند و سفارش کار را بگیرند. این در حالی است که در مقدمه این لیست قیمت از این قیمت‌های سرسام آور تنها به عنوان هزینه‌های پایه نام برده شده است که بنا به سابقه و امکانات طراح افزایش می‌یابد. در میان طراحان گرافیک این نکته دهان به دهان می‌چرخد که تعرفه رسمی انجمن فقط برای دفا‌تر خود اعضای قدیمی تهیه می‌شود تا بتوانند سفارشات دولتی را با هزینه‌ای چند برابری به دست بیاورند. یکی از رانت‌هایی که مسئولان انجمن به آن دسترسی دارند همین سفارشات دولتی است. بودجه‌های هنگفت دولتی که معمولا بدون حساب و کتاب خرج می‌شوند از قدیم منبع اصلی درآمد طراحان بوده است. علاوه بر مجموعه دولت و وزارت خانه‌ها، سازمان‌ها و کارخانجات وابسته به دولت مانند کارخانجات اتومبیل سازی و سازمان‌هایی مانند شهرداری‌ها که بودجه‌های بزرگی برای همایش‌ها و تبلیغات در خدمت دارند، ترجیح می‌دهند حتی با صرف هزینه چند برابری و گرفتن کاری کم کیفیت‌تر، سفارش‌های خود را به طراحان صاحب نام و دفا‌تر معروف‌تر دهند تا بدین وسیله بتوانند هم از نام افراد معروف در گزارش‌های سالانه خود سود ببرند و هم اینکه درصد واسطه‌گری بیشتری به دست بیاورند.

انجمن صنفی و جنبش سبز

در بحبوحه اتفاقات سیاسی سال ۸۸ و در حالی که جامعه ایران در تب و تاب جنبش سبز بود، بسیاری از قشرهای هنری در اقداماتی هماهنگ از قیام مردم حمایت کردند. در میان هنرهای تجسمی البته تنها هنرهایی که به صورت مستقیم با توده مردم سروکار دارند گرافیک و عکاسی است. گرافیک در تک تک اجزای زندگی روزمره حضور دارد. همه کالاهای مصرفی نشانی از گرافیک در خود دارند، علاوه بر اینکه قیام‌ها و اتفاقات سیاسی همیشه نشانه‌هایی از گرافیک با خود به همراه دارند. نشانه‌هایی که معمولا به شکل پوستر‌ها و نشانه‌ها خودنمایی می‌کنند. با وجود تمام این‌ها، انجمن عامدانه کوشید که خود را به طور کلی از این جریانات دور نگه دارد. در حالی که هنرمندان نمایش و سینما در بیانیه‌ها و همینطور اقدامات عملی به حمایت از جنبش سبز پرداختند، گرافیست‌های راس انجمن صنفی سکوت اختیار کرده و کوچک‌ترین واکنشی به این جریانات نشان ندادند. این در حالی است که طراحان گرافیک بسیاری در میان معترضان حضور داشتند و تعدادی از آن‌ها نیز به دلایل مختلف از جمله طراحی وب سایت و پوس‌تر بازداشت شده یا مورد مواخذه قرار گرفتند. اما با وجود تمام این اتفاقات انجمن صنفی هیچ حرکتی حتی برای حمایت از اعضای خود انجام نداد. این سکوت تا جایی ادامه پیدا کرد که با اعتراض هنرمندان و مهمانان خارجی در جریان برنامه ریزی بینال دو سالانه گرافیک که منجر به لغو برگزاری آن شد، هیچ صدایی از انجمن صنفی به گوش نرسید. شهاب سیاوش در اینباره می‌گوید: «نشان دادن عکس العمل به اتفاقات سیاسی و مسایل ملی از کسانی بر می‌آید که در جنبه‌های دیگر هم متعهد به اخلاق باشند. کسانی که با عضویت در انجمن اختیار از دست داده‌اند و به فکر کسب موقعیت و مقام افتاده‌اند چطور می‌توانند برای چیزی که سود مالی برایشان ندارد، عکس العمل نشان دهند؟ به این گروه، کاسب کار می‌گویم که در هر مکان و زمانی به فکر کسب سود و بستن توشه خودشان هستند. »

ریاست انجمن در آن سال به عهده ابراهیم حقیقی بود. ابراهیم حقیقی در میان طراحان نسل قدیم نزدیک‌ترین فرد به نظام به حساب می‌آید. وی سفارش‌های مناسبتی بسیاری را اجرا کرده و علاوه بر طراحی پوس‌تر چند دوره جشنواره فیلم فجر از جمله در سال ۸۹، تیتراژ سریال حکومتی یوسف پیامبر را نیز ساخته است. هرچند که به نظر نمی‌رسد در صورتی که گروه دیگری از این جمع نیز در آن شرایط سکان هدایت انجمن را به دست داشتند، تغییری در شرایط حاصل می‌شد.

آیا انجمن مرده است؟

انجمن صنفی طراحان گرافیک بیش از هزار نفر عضو دارد. براساس آمارهای انجمن از میان این هزار نفر تنها حدود نیمی حق عضویت سالانه امسال خود را پرداخت کرده‌اند. نکته جالب اینجاست که در انتخابات هیات رئیسه جدید انجمن در ۱۴ آبان ماه سال جاری حتی نیمی از این افراد نیز شرکت نکرده و به همین دلیل تعداد اعضا به تعداد نصف به علاوه یک که برای رسمیت جلسات لازم است نرسید. به همین دلیل انتخابات لغو و به تاریخ دیگری موکول شد.

به نظر می‌رسد انجمن طراحان گرافیک شور خود را از دست داده. از یک جهت ساده شدن روند عضویت که پیش از این شرایط سخت گیرانه تری داشت موجب شده است که تعدادی افراد بدون آنکه واقعا به شغل طراحی اشتغال داشته باشند وارد انجمن شوند. این اعضا در شغل‌های دیگری مانند صحافی، چاپ، تبلیغات و… فعالیت می‌کنند و شاید دلبستگی خاصی به شغل گرافیک نداشته باشند و تنها دلیل عضویتشان استفاده از عنوان «عضو رسمی» باشد. از جهت دیگر بسیاری از طراحان قدیمی و اعضای سابق انجمن رغبت چندانی به حضور در جلسات کسل کننده چند ساعته ندارند. از یک جهت در تمام این سال‌ها فهرست اعضای پیروز از پیش تقریبا مشخص بوده‌اند و همینطور عضویت در انجمن تقریبا هیچ دست آورد مثبتی برای اکثریت قریب به اتفاق اعضا نداشته است.

یکی از اعضای سابق کمیته‌های جانبی انجمن با نگاهی دیگر به دلایل به حد نصاب نرسیدن جلسات می‌گوید: «انجمن توانایی انجام برخی کار‌ها را دارد. اما به دلیل پرداخت نشدن حق عضویت و قدر ن‌شناسی از جانب طراحان، دلسوزان این مجموعه کوله بار خود را برداشته و از انجمن کوچ کرده‌اند. اگر دقت کنید انجمن در سال‌های قبل فعال‌تر بود، که این فعالیت را مدیون اعضای دلسوزی بودیم که شب و روز کار می‌کردند. این افراد مانند سربازان بی‌منتی بودند که در این راه شهید شدند و گمنام ماندند اما امروز تعدادی پرچمدار که آن روز‌ها پشت سنگر‌ها پناه گرفته بودند تا جنگ تمام شود، از خاکریز بیرون آمده و بیرق بدست اعلام فرماندهی می‌کنند. از نسلی که حتی اسم کوچک ممیز را نمی‌داند، یا حتی نمی‌داند فونت خرمشهر و یکان و پوس‌تر گاو را چه کسی طراحی کرده نمی‌توان انتظار حضور و رای داشت. اگر ریشه نباشد، میوه‌ای هم در کار نیست. »

به نظر می‌رسد که چنانچه اعضای این سندیکا بخواهند در هنر و فرهنگ ایران تاثیرگذار باشند، بیش از همه چیز نیاز دارند که انجمن را از حالت خودمانی و محفلی خارج کرده و با رویکردی مثبت به نسل جوان بکوشند اعتماد مجدد افرادی که از آن گریخته‌اند را کسب کنند. بهترین کار آن است که افرادی که از کنار انجمن به سفارش‌های رنگارنگ دولتی و شبه دولتی رسیده‌اند، کمی دست از سر این طفل نابالغ فربه بردارند تا نسل جدید بتوانند با خانه تکانی در آن، روزهای جدیدی را آغاز کنند.

*امید کشتکار از اعضای رسمی انجمن طراحان گرافیک ایران است

 
Tehran Review
کلیدواژه ها: , , | Print | نشر مطلب Print | نشر مطلب

  1. انجمن صنفی در زما مرحوم ممیز هم دچار نقات ضعف شدید بود اما در حال حاضر چیزی جر انجمن نگون بخت نیست و سران مفت خور آن زیر دستان را با تنگ چشمی نگاه میکنند و دختران لوند نیز جایگاه خود را در نظر اسانید مو سفید دارند !!!

  2. […] طراحان گرافیک و این طفل نابالغ فربه TehranReview […]

What do you think | نظر شما چیست؟

عضویت در خبرنامه تهران ریویو

نشانی ایمیل

Search
Most Viewed
Last articles
Tags
  • RSS iran – Google News

  • video
    کوچ بنفشه‌ها

    تهران‌ریویو مجله‌ای اینترنتی، چند رسانه‌ای و غیر انتفاعی است. هدف ما به سادگی، افزایش سطح گفتمان عمومی در مورد ایده‌ها، آرمان‌ها و وقایع جهان امروز است. این مشارکت و نوشته‌های شما مخاطبان است که کار چند رسانه‌ای ما را گسترش داده و به آن غنا و طراوت می‌بخشد. رایگان بودن این مجله اینترنتی به ما اجازه می‌دهد تا در گستره بیشتری اهداف خود را پیگیری کرده و تاثیرگذار باشیم. مهم‌تر از همه اینکه سردبیران و دست‌اندرکاران تهران‌ریویو به دور از حب و بغض‌های رایج و با نگاهی بی‌طرفانه سعی دارند به مسایل روز جهان نگاه کرده و بر روی ایده‌های ارزشمند انگشت بگذارند. تهران ریویو برای ادامه فعالیت و نشر مقالات نیازمند یاری و کمک مالی شماست.