Home

Titleنگاهی بر افزایش نقدینگی سالانه در ایران

پول‌هایی که باید بر سر سفره مردم باشند

11 Sep 2012

■ کامیار بهرنگ
خبر افزایش ۷ درصدی نقدینگی نسبت به مدت مشابه آن در آن سال گذشته را می توان از ابعاد گوناگونی بررسی کرد. نکته ی قابل توجه در این میان آن است که دولت امروز برای بیشتر آمارهای خود که مبانی عینی و واقعی ندارد، هیچ شفاف سازی پیرامون مراحل دستیابی به آن را ارائه نمی دهد و با ذکر یک سری اعداد و ارقام و ارائه مغاطلات اقتصادی تلاش می کند که اثرات مخرب سیاست های خود را لاپوشانی کند. در این میان و در فضای سانسور شدید رسانه های داخلی مستقل، حتی همین آمارهای دولت ساخته، فرصت نقد ندارند و تمام تلاش دستگاه تبلیغاتی حاکمیت به روی نمایش وضعیت ثبات و یا حتی پیشرفت طراحی شده است. این یادداشت تلاش می کند خبر افزایش نقدینگی و دلایل آن را اجمالا بررسی کند.

در تعریف نقدیندگی باید گفت اصولا نقدینگی به دارایی های اطلاق می شود که سریعا قابل نقد باشند. میزان نقدینگی اثر مستقیمی به روی تورم دارد چرا که میزان کالا و خدمات محدود است بنابراین میزان حجم پول (نقدینگی در تعریفی دیگر) در جامعه می بایست متناسب با آن باشد.

دلایل رشد

مدیر کل بانک مرکزی، مهم ترین دلایل رشد نقدینگی در سال گذشته را عمدتا ناشی از خطوط اعتباری و اضافه برداشت بانک ها از منابع بانک مرکزی عنوان می کند. خطوط اعتباری، استفاده از تسهیلات کوتاه مدت بین بانکی است و به این صورت خریدار داخلی می تواند وجه کالای وارداتی را به صورت اقساط به بانک پرداخت کند اما فروشنده وجه خود را در تاریخ مشخص به صورت نقدی از بانک دریافت می کند.

اشاره به موضوع خطوط اعتباری اساسا ۲ نکته ی عمده را در پی دارد، اول آثار آشکار و پنهان تحریم های اقتصادی و دوم استفاده ی خود دولت از خطوط اعتباری برای پروژهایی چون مسکن مهر.

در مورد اول به واسطه ی محدودیت های ایجاد شده در جابجایی ارز، تولیدکنندگان و واردکنندگان میانی جامعه ی اقتصادی با مشکلات عمده ای روبرو هستند. یکی از تبعات این مشکل در تامین ارز مورد نیاز تاثیر منفی به روی قدرت خرید ریالی آنها است به همین جهت آنها به سمت تامین اعتبارات بانکی می روند، اما نکته ی مهم اینجا است که این اعتبارات می تواند به دوست اعتباری (کردیت) و یا خطوط اعتباری (ریفاینانس) در اختیار واحدهای اقتصادی قرار گیرد، اما از آنجایی که ریسک سرمایه در ایران بسیار بالا رفته است، بانک ها به راحتی اعتبارهای ارزی خود را در عرضه نمی کنند، چرا که در این میان سود و زیان معامله و یا جابجایی ارزش ارز در اختیار دریافت کننده ی اعتبار است؛ اما در شیوه ی پرداخت خطوط اعتباری، بهره ی حاصل از پرداخت و همچنین جابجایی ارز مستقیما به سود بانک است و این خود دلیل عمده ی بانک ها برای استفاده از این شیوه است، چرا که ارزش برابری ارزها به ریال همواره سود سرشاری را به همراه داشته است.

از سوی دیگر استفاده دولت از خطوط اعتباری برای طرح هایی چون مسکن مهر سال هاست مورد انتقاد کارشناسان است. با اینکه مدیر کل بانک مرکزی در برابر این سوال مدعی است در ۳ ماهه اول امسال هیچ برداشتی از خطوط اعتباری تحت پروژه مسکن مهر انجام نشده است اما هیچ توضیحی پیرامون موارد قبلی و تاثیرات آن نمی دهد. روزنامه جوان در ۲۵ مرداد ۹۱ به نقل از رییس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس گزارش می دهد که ۵۳ درصد از خطوط اعتباری بانک مرکزی به بانک مسکن و تحت عنوان پروژه مسکن اختصاص داده شده است. این گزارش در ادامه اشاره به سیاست وام های ۱۸ میلیونی می کند که برای خرید مسکن در ابتدای دوره ی دولت اول محمود احمدی نژاد پرداخت شد، وام هایی که به افزایش نقدینگی در حوزه ی مسکن انجامید و سونامی افزایش قیمت در سال ۸۶ را به همراه داشت. ادامه ی سیاست های غیر کارشناسی و عدم ارائه گزارش های شفاف در مورد پروژه مسکن مهر تا حدی است که بخشی از نمایندگان مجلس طرح تحقیق و تفحص از این پروژه را در دستور کار خود قرار داده اند.

موضوع دومی که مدیر کل بانک مرکزی به آن اشاره می کند اضافه برداشت بانک ها از حساب بانک مرکزی است. اما داستان را می توان از بعدی دیگر شروع به بررسی کرد. زمانی که اوایل سال ۹۱ در رسانه ها خبر برداشت شبانه ی سه هزار میلیارد تومان از حساب های ۱۸ بانک توسط بانک مرکزی را تیتر زدند، بانک مرکزی این میزان را مابه التفاوت فروش ارز دولتی با نرخ غیر رسمی در بازار آزاد اعلام کرده است. رییس بانک مرکزی در این مورد می گوید از آنجایی که بانک ها اطلاعات درخواستی بانک مرکزی در مورد فروش ارز دولتی را به موقع ارائه نداده اند، کمیته ی ۵ نفری ساماندهی ارز (شامل وزیر اقتصاد و امور دارایی، صنعت ـ معدن و تجارت، کشور ، اطلاعات و رییس کل بانک مرکزی) به این نتیجه رسیدند که ارزهای توزیع شده بین بانک ها در محل هایی غیر از مسیر قانونی و مصوب، هزینه و صرف شده است. از سوی دیگر بانک مرکزی به دنبال این برداشت و اختلاف های ایجاد شده بین بانک ها، دولت و مجلس، حساب بانک ها را بدهکار اعلام کرد و آنها را ملزم به پرداخت بدهی با نرخ ۳۴ درصد بهره نیز می کند، جریمه ای که حدود ۲۶۶ میلیارد تومان برای ۳ ماه محاسبه شده است. این اقدامات در حالی است که به گزارش دنیای اقتصاد در تاریخ ۲۱ اردیبهشت ۹۱، مجلس بانک مرکزی را در مورد برداشت های شبانه از حساب بانک ها متخلف اعلام نموده است و از سوی دیگر کانون بانک های خصوصی اعلام نموده است که تمام فروش ارزی در بانک ها بر اساس قیمت مصوب بوده است.

دیگر عوامل

جدا از ۲ عاملی که مدیر کل بانک مرکزی اعلام کرده است، ۲ عامل مهم دیگر به روی این نقدینگی تاثیر مستقیم داشته و دارد. یکی از مهم ترین آنها طرح اشتغال زایی دولت و سیاست دفاع از طرح بنگاه های زود بازده است. طرحی که در همان سال اول اجرای آن در سال ۸۵ و ۸۶ نقدینگی را از ۷۰ هزار میلیارد تومان به ۱۳۴ هزار میلیارد تومان افزایش می دهد و از سوی دیگر با شکست طرح و عدم ایجاد فرصت های شغلی پایدار مستقیما ایجاد تورم کرده است.

عامل دیگر، اجرای غیر کارشناسی طرح هدفمندی یارانه ها است. طرحی که موجب کسری شدید بوجه دولتی شده است که دولت برای رفع آن از محل اعتبارات بانک مرکزی آن را پوشش می دهد که باعث افزایش پایه ی پولی شده که یکی از مهم ترین عوامل تشدید نقدینگی است.

روش های پیشنهادی کنترل نقدینگی

اصولا ۳ راه برای کنترل نقدینگی به صورت کلاسیک در نظر گرفته می شود:

اول) تغییر سیاست قیمت گذاری ارز و فروش ارز به قیمت واقعی به منظور جمع آوری نقدینگی حاصل از طلا و ارز

دوم) تغییر در سیاست های مربوط به یارانه های دولتی

سوم) فروش اوراق قرضه با نرخ سود واقعی و تضمینی

به واقع این ۳ راه همواره از سوی دولت محمود احمدی نژاد با جدیت رد می شود و بر این اصرار بر شیوه های نادرست و غیر کارشناسی اقتصادی نشان از یک سال بد اقتصادی دیگر و تحت تاثیر قرار دادن آینده اقتصادی حتی با اصلاح این سیاست را نشان می دهد.

 
Tehran Review
کلیدواژه ها: , , | Print | نشر مطلب Print | نشر مطلب


What do you think | نظر شما چیست؟

عضویت در خبرنامه تهران ریویو

نشانی ایمیل

Search
Most Viewed
Last articles
Tags
  • RSS iran – Google News

  • video
    کوچ بنفشه‌ها

    تهران‌ریویو مجله‌ای اینترنتی، چند رسانه‌ای و غیر انتفاعی است. هدف ما به سادگی، افزایش سطح گفتمان عمومی در مورد ایده‌ها، آرمان‌ها و وقایع جهان امروز است. این مشارکت و نوشته‌های شما مخاطبان است که کار چند رسانه‌ای ما را گسترش داده و به آن غنا و طراوت می‌بخشد. رایگان بودن این مجله اینترنتی به ما اجازه می‌دهد تا در گستره بیشتری اهداف خود را پیگیری کرده و تاثیرگذار باشیم. مهم‌تر از همه اینکه سردبیران و دست‌اندرکاران تهران‌ریویو به دور از حب و بغض‌های رایج و با نگاهی بی‌طرفانه سعی دارند به مسایل روز جهان نگاه کرده و بر روی ایده‌های ارزشمند انگشت بگذارند. تهران ریویو برای ادامه فعالیت و نشر مقالات نیازمند یاری و کمک مالی شماست.